Maart 2026

Corona onder bedwang, slechte lucht niet

5 experts met oplossingen

De extra aandacht voor een goede binnenluchtkwaliteit die tijdens de coronapandemie ontstond, is grotendeels weer weggeëbd. Toch zijn de onderliggende problemen niet verdwenen. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) schrijft nog altijd minimale ventilatie-eisen voor, maar vooral in bestaande scholen en kantoren blijft het binnenklimaat vaak onder de maat. Toch kan de nieuwe ISDE-subsidie voor energiezuinige ventilatiesystemen in de woningbouw voor extra vraag gaan zorgen naar systemen met warmteterugwinning en slimme sturing of naar systemen waar ventilatie, koeling en verwarming zijn geïntegreerd.

Niemand wordt graag herinnerd aan de coronapandemie. Daarmee verdwijnen ook de inzichten die in die periode naar voren kwamen langzaam naar de achtergrond. Ventilatie en luchtreiniging stonden tijdelijk hoog op de agenda vanwege hun invloed op gezondheid en ziekteverspreiding. Nu het acute gevaar is geweken, richten veel opdrachtgevers zich weer vooral op het voldoen aan de wettelijke minimumeisen. En die zijn beperkt. Het Bbl stelt bijvoorbeeld geen maximale CO₂-waarden vast, bevat geen aanvullende eisen voor viruspreventie of fijnstofreductie en garandeert geen ‘gezonde lucht’ in de moderne betekenis. RIVM en GGD benadrukken daarom steevast: voldoen aan het Bbl is het minimum, maar meer ventileren is vrijwel altijd beter.

Ventilatie vaak sluitpost bij verduurzaming

In de woningbouw heeft een gezond binnenklimaat het na corona vaak afgelegd tegen verduurzaming, ziet Gerrit Veerman, marketingmanager bij Brink Climate Systems. Met name woningcorporaties staan onder druk door beperkte budgetten en steeds strengere duurzaamheidseisen. Ventilatie dreigt daardoor een sluitpost te worden. ‘Bij duurzame renovatie wordt ventilatie lang niet altijd meegenomen, en zeker niet in de meest optimale vorm,’ zegt Veerman. ‘Terwijl juist in goed geïsoleerde woningen meer nodig is dan wat de richtlijnen voorschrijven.’

Bbl is minimum, maar meer ventileren vrijwel altijd beter

Volgens hem vraagt vooral de nieuwbouw extra aandacht. ‘Beng-woningen zijn vrijwel luchtdicht. Ze hebben betere filtratie en meer luchtverversing nodig om geurtjes, fijnstof en bacteriën af te voeren. Toch blijft ook daar het Bbl vaak leidend.’
In de nieuwbouw ziet Brink Climate Systems vooral centrale balansventilatie met warmteterugwinning (WTW) en vraagsturing. Voor renovatie zijn inmiddels concepten beschikbaar die grote bouwkundige ingrepen vermijden. Een voorbeeld is het Multi Air Supply-systeem van Brink. Hierbij zorgt een WTW-unit op zolder voor verse lucht, die via de trapkolom en deurspleten – zonder toevoerkanalen – door de woning wordt verspreid. Afvoer vindt plaats via mengventilatoren met CO₂-sensoren die zijn aangesloten op bestaande kanalen.

Cenrale oplossingen en subsidie als aanjager

Zehnder introduceerde een vergelijkbaar renovatieconcept onder de naam OverFlow. ‘Daarmee upgrade je een bestaand mechanisch ventilatiesysteem met natuurlijke toevoer (klasse C) naar een niveau dat vergelijkbaar is met balansventilatie met WTW,’ zegt Rutger Naber van Zehnder. ‘En dat zonder een volledig nieuw kanaalnet aan te leggen.’ Daarnaast ontwikkelde Zehnder een centrale oplossing voor hoogbouw en portiekflats, waarbij één WTW-unit meerdere verdiepingen bedient. ‘Dat vereenvoudigt het onderhoud, omdat filters niet meer per woning hoeven te worden vervangen. Bovendien reduceert deze oplossing de geluidsoverlast voor bewoners, wat steeds belangrijker wordt nu de geluidseisen strenger worden.’
In het particuliere woningsegment kan ook de vernieuwde ISDE-subsidie de vraag stimuleren. De regeling die op 1 januari dit jaar is aangepast, geldt nu ook voor centrale, CO₂-gestuurde mechanische ventilatie (C+), balansventilatie met WTW (D) en decentrale balansventilatie met warmteterugwinning (E), mits deze worden gecombineerd met isolatiemaatregelen. Eenvoudige, handmatig bediende mv-boxen vallen buiten de regeling.

Grote gezondheidswinst te behalen op scholen en kantoren

In scholen, zorginstellingen en kantoren is het binnenklimaat vaak nog ondermaats. ‘Terwijl daar de gezondheidswinst van schone lucht juist het grootst is,’ stelt Wilco Henzen van LG Electronics. Vooral scholen bieden volgens hem kansen. ‘Tijdens corona was er veel onzekerheid door tegenstrijdige boodschappen: meer ventileren versus angst voor virusverspreiding. Wát scholen ook deden, er kwam kritiek. Door het gebrek aan eenduidige communicatie heeft corona uiteindelijk minder verbeteringen opgeleverd dan mogelijk was geweest.’ Volgens Henzen heeft het Frisse Scholen-concept méér bijgedragen aan structurele bewustwording. ‘De subsidies werken stimulerend en scholen concurreren steeds vaker op een gezond binnenklimaat. Ouders accepteren geen schimmel op de muren meer. Ook het hoge ziekteverzuim onder leerkrachten is een extra prikkel.’

In particuliere woning-segment kan vernieuwde ISDE-subsidie vraag stimuleren

Minder filters, meer integratie

De vraag naar losse Hepa- en fijnstoffilters is na corona afgenomen, maar volgens Henzen is de interesse in geïntegreerde systemen met ventilatie, koeling en verwarming juist gegroeid. ‘Een ventilatiesysteem gekoppeld aan een warmtepomp combineert energiebesparing met frisse lucht. LG past in dit segment vaak centrale VRF-warmtepompsystemen toe, gecombineerd met lokale ventilatie-units met WTW. Dat is vooral interessant als de dakruimte beperkt is. Je kunt per ruimte verwarmen of koelen, terwijl de regeling centraal blijft. Bij een ouderavond kun je het systeem bijvoorbeeld tijdelijk opschalen.’
Een aandachtspunt is wel de toenemende elektriciteitsvraag. ‘Netcongestie vormt steeds vaker een beperking,’ geeft Henzen aan. ‘Met slimme sturing is daar vaak nog veel winst te behalen. AI-toepassingen herkennen patronen in gebruik, bezetting en omgevingsgeluid en combineren die met weersverwachtingen, stroomprijzen en netbeperkingen. Op basis daarvan optimaliseren ze automatisch de regeling.’

Luchtreiniging: vergeten les?

Tijdens de pandemie groeide de vraag naar luchtreiniging sterk, maar die opleving bleek tijdelijk. In industrie en logistiek zijn dergelijke systemen gangbaar gebleven, maar in andere sectoren neemt de vraag weer af. Eliane Khoury van VFA Solutions vindt dat zorgelijk. ‘We weten inmiddels dat de huidige ventilatie-eisen onvoldoende zijn voor echt schone en veilige lucht,’ zegt zij. ‘Maar die inzichten zijn niet vertaald naar wet- en regelgeving. In België is wel een nationaal ventilatie- en luchtreinigingsplan voor publieke gebouwen ingevoerd. In Nederland is alles bij het oude gebleven.’
VFA Solutions levert luchtreinigingssystemen op basis van gesloten ionisatie. Ventilatienormen zijn volgens directeur/eigenaar Khoury vooral gericht op thermisch comfort en vochtbeheersing. ‘Voor gezondheid heb je een hogere luchtbehandelingscapaciteit nodig. Als extra ventileren niet mogelijk is, kan luchtreiniging een effectieve aanvullende maatregel zijn, bijvoorbeeld in scholen met hoog ziekteverzuim of in magazijnen met medische goederen.’
Ook Daniel Gooijer van Euromate, specialist op het gebied van luchtreiniging en -zuivering, vindt dat luchtreiniging een veel grotere rol zou kunnen spelen. ‘De WHO stelt dat er geen veilige ondergrens is voor fijnstof. Elke blootstelling is schadelijk. En Fins onderzoek toont aan dat een combinatie van ventilatie en filtratie het ziekteverzuim aanzienlijk verlaagt. Toch dringt dat in Nederland maar beperkt door. Terwijl een slimme combinatie van ventilatie en luchtreiniging ook energetisch nog eens gunstig uitpakt.’

Aandachtspunten ventilatiesystemen

• Analyseer gebouwtype, gebruiksfunctie en bezettingsgraad en stem het ventilatieconcept en de capaciteit hierop af (minimaal Bbl, bij voorkeur op werkelijke belasting, pieken, reservecapaciteit en gezondheidsambities);
• Ontwerp het kanalensysteem compact en luchtdicht, met korte tracés, ruime bochten en juiste kanaaldiameters, en beperk drukverliezen door een zorgvuldige keuze van roosters en filters;
• Houd bij kanaal- en roosterontwerp rekening met actuele geluidseisen en neem waar nodig geluiddempende en trillingsisolerende maatregelen;
• Borg een hoge systeemefficiëntie met EC-ventilatoren en goed presterende WTW-units, inclusief correcte volumebalans, luchtdichting, schone filters en goed functionerende bypasses;
• Selecteer filters met voldoende fijnstofafvang (bij voorkeur ePM1/ePM2,5);
• Pas waar mogelijk vraaggestuurde ventilatie toe op basis van CO₂, RV, aanwezigheid en functies zoals zomernachtventilatie;
• Houd rekening met aanvullende richtlijnen en programma’s van eisen, zoals Frisse Scholen, Arbo en specifieke opdrachtgeverseisen;
• Voorkom condensatieproblemen en geluidsoverdracht, met name bij koude zones, dakdoorvoeren en opstellingsruimten;
• Zorg voor een correcte inregeling door het meten, afstellen en vastleggen van luchtdebieten per ruimte en voor een logisch, begrijpelijk bedieningsconcept;
• Borg onderhoud en beheer: goede bereikbaarheid van filters, tijdige vervanging (minimaal jaarlijks, na bouw/renovatie eerder), periodieke inspectie en reiniging van units en kanalen, enawaar mogelijk monitoring en storingssignalering via GBS of cloud.

Van E naar A++

In de Bilthovense wijk De Leijen worden op dit moment 254 jaren ’70-woningen gerenoveerd. Voor het project van woningcorporatie Woongroen levert Zehnder het OverFlow-concept. Met nieuwe daken, kozijnen, HR++-glas, extra isolatie, zonnepanelen en een balansventilatiesysteem met beperkt kanalenwerk (ComfoAir E/OverFlow) gaan de woningen van label D/E naar A++. Oplevering volgt in april 2026.

Tekst: Astrid Zoumpoulis
Fotografie: iStock/Mustafa Güner en Zehnder

Lees meer artikelen in het dossier Ventilatie