September 2025
Koel- en klimaattechniek klaar voor duurzame sprong vooruit
R-290 en CO₂ sleutel voor écht groene all-electric-oplossingen
De koel- en klimaattechniek staat aan de vooravond van een grote metamorfose. Terwijl de klok richting 2050 doortikt, kraakt het oude systeem van synthetische koudemiddelen onder het gewicht van nieuwe wetgeving, torenhoge CO₂-doelen en een markt die duurzaamheid opeist. Alleen fabrikanten die durven te investeren in natuurlijke koudemiddelen, slimme digitalisering en een nieuwe veiligheidscultuur, kunnen de sprong maken van verplicht compliance naar competitief voordeel.
De Europese installatiesector bevindt zich op een kantelpunt sinds de inwerkingtreding van Verordening (EU) 2024/573 in maart 2024. Deze F-gaswetgeving draait de kraan voor synthetische koudemiddelen geleidelijk dicht: `de quota voor HFK’s worden stapsgewijs verlaagd, waarbij dit onder andere bij split (<12 kW) en monoblock (<50kW) lucht-waterwarmtepompen al op korte termijn zichtbaar wordt. Vanaf 1 januari 2027 bedraagt de maximale GWP-waarde van deze systemen namelijk 150. Per productgroep en capaciteit variëren hierbij de gevolgen, maar de conclusie is duidelijk: er volgt een versnelde overgang naar natuurlijke koudemiddelen. Waar de vorige F-gasverordening nog ruimte liet voor een geleidelijke overgang, dwingt de nieuwe wet tot fundamentele herontwerpen van warmtepompen, koelmachines en airconditioning. Producenten en installateurs voelen dit meteen: productlanceringen krijgen versnelde tijdslijnen, scholing en certificering voor technische medewerkers zijn vereist en installatieconcepten moeten opnieuw worden beoordeeld. De wetgeving heeft daarnaast gevolgen voor de prijsvorming van traditionele HFK’s. Tegelijk openen de gewijzigde richtlijnen en aangepaste wetgeving nieuwe marktkansen voor installateurs die voorop willen lopen met het aanbieden van milieuvriendelijke koel- en klimaattechnische installaties.
De overstap op een warmtepomp is in 90 procent van de eengezinswoningen financieel aantrekkelijk
Logische route vooruit
Natuurlijke koudemiddelen vormen de voorgeschreven en logische route vooruit. Propaan (R-290), isobutaan (R-600a), ammoniak (R-717) en CO₂ (R-744) hebben een GWP tussen 0 en 3, waardoor ze buiten het quotastelsel vallen en juridisch toekomstbestendig zijn. Wat betreft eigenschappen is het natuurlijke koudemiddel R-290 het meest geschikt om toe te passen in de klimaattechniek om binnen de gebouwde omgeving te voldoen aan de warmte-, koel- en tapwatervraag. Het koudemiddel CO₂ is qua rendement minder geschikt voor ruimteverwarming en koeling in de gebouwde omgeving, maar kan juist weer optimaal worden ingezet voor hoogtemperatuurtapwaterbereiding. ‘De gewijzigde F-gassenverordening is zonder twijfel de grootste aanjager van innovatie binnen onze branche’, stelt Erwin Bonis, marketing manager bij Alklima/Mitsubishi Electric. ‘We zien dat vrijwel alle productontwikkelingen, zowel in de woningbouw als utiliteit, voortkomen uit deze regelgeving. R-290, een natuurlijk koudemiddel met een lage GWP-waarde van 3, is daarbij de logische en toekomstbestendige keuze.’ Tussenoplossingen zoals het PFAS-houdende R-454C met een GWP-waarde van 148, zijn volgens Bonis niet passend bij de duurzaamheidsdoelstellingen en veiligheid. ‘De signalen vanuit het Europees Chemicaliën Agentschap (ECHA) en vanuit de maatschappelijke en publieke discussies zijn duidelijk: een verbod op PFAS ligt in het verschiet. Daarom zetten wij vol in op duurzame en toekomstgerichte oplossingen met het natuurlijke koudemiddel R-290.’ Naast regelgeving spelen voor Mitsubishi Electric ook andere thema’s een rol in de transitie: het tekort aan vakmensen, milieu-impact, digitalisering, en de noodzaak om installaties toekomstbestendig en circulair te maken. De fabrikant combineert deze uitdagingen in een integrale strategie die gericht is op versnelling van de energietransitie.
Na ombouw van de warmtepompsystemen met R-290 is de QAHV-warmtapwaterbereider op koudemiddel CO₂ de ideale aanvulling voor locaties met een hoge tapwatervraag, zoals hotels, sportaccommodaties en zorginstellingen.’
Hybride VRF voor de utiliteit
Binnen de utiliteitsbouw leidt de nieuwe regelgeving tot een herwaardering van bestaande HVAC-concepten. Volgens Erwin Tuijtel, adjunct-directeur bij Alklima/Mitsubishi Electric, is het hybride VRF-systeem de meest toekomstbestendige keuze. ‘Een traditioneel 4-pijpssysteem vraagt veel maatwerk en materiaal. VRF-systemen zijn compacter en efficiënter, maar bevatten koudemiddel in het hele gebouw. De hybride VRF combineert het beste van beide werelden: de flexibiliteit van VRF met de veiligheid en duurzaamheid van een watergedragen afgiftesysteem’, legt Tuijtel uit. In het hybride VRF-systeem circuleert het koudemiddel alleen tussen de buitenunit en de BC-controller. Vanaf daar wordt water gebruikt voor distributie binnen het gebouw. Dit maakt het systeem niet alleen veiliger, maar ook klaar voor de toekomst. Tuijtel: ‘Bij verdere aanscherping van de F-gassenwetgeving hoeft het distributie- en afgiftesysteem namelijk niet meer aangepast te worden. De ontwikkelingen lopen namelijk al, om vanaf het bestaande HVRF-concept (met koudemiddel R-32) door te pakken naar R-290 als koudemiddel. HVRF is dus de echte toekomstbestendige keuze waarbij alle beschikbare eigenschappen zoals plug & play, energie-uitwisseling en dergelijke overeind blijven.’ Mitsubishi Electric breidt ook het aanbod uit met monoblock lucht-waterwarmtepompen op R-290. ‘Die zijn geschikt voor collectieve oplossingen om te kunnen koelen en verwarmen’, licht Tuijtel toe. ‘De bestaande productserie MEHP-IB met koudemiddel R-32 heeft een bereik van circa 7 tot 40 kW en de R-32 MEHP-IS modellen zijn beschikbaar van circa 50 tot 220kW. In de aankomende periode volgt hierbij voor beide modellen de omslag naar R-290. Daarbij blijft de QAHV-warmtapwaterbereider op koudemiddel CO₂ de ideale aanvulling voor locaties met een hoge tapwatervraag, zoals hotels, sportaccommodaties en zorginstellingen.’
'Met split-oplossingen bieden we meer flexibiliteit'
Split-units in de woningbouw over op R-290
Ook in de woningbouw is de impact van de F-gassenwetgeving zichtbaar. Waar eerder werd gedacht dat bij de overstap naar natuurlijke koudemiddelen alleen monoblock-oplossingen toekomst hadden, kiest Mitsubishi Electric bewust ook voor het natuurlijke koudemiddel R-290 in haar split-lucht-waterwarmtepompen op. ‘Monoblocks hebben hun aandachtspunten’, zegt Rudy Grevers, manager Woningbouw. ‘Met onze split-oplossingen bieden we meer flexibiliteit. Ze zijn niet gevoelig voor bevriezing, kunnen water over grotere afstanden transporteren en kennen kleinere leidingdiameters. Dat maakt ze ideaal voor zowel nieuwbouw als vervangingsmarkt.’ De split-warmtepompen kunnen volgens Grevers leidinglengtes aan tot dertig meter met minimale warmteverliezen, en sluiten goed aan bij bestaande conceptkeuzes. Met de ontwikkeling van compacte warmtepompen met een lager vermogen en aangepaste flow sluit Mitsubishi volgens Grevers aan op de duidelijke trend naar kleinere woningen voor één- of tweepersoonshuishoudens. ‘Bij die ontwikkeling kijken we overigens niet alleen naar de duurzaamheid, maar focussen we ook op geluidsreductie en milieu-impact. Want we willen niet alleen voldoen aan de wet, maar ook bijdragen aan een stillere en schonere leefomgeving’, besluit Grevers.
All-electric ready als ondergrens
De verduurzamingsopgave stopt zeker niet bij nieuwbouw. Ook de bestaande woningvoorraad vraagt om een doordachte aanpak. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is de overstap op een warmtepomp in negentig procent van de eengezinswoningen financieel aantrekkelijk, dus in dit segment liggen volgens Grevers grote kansen voor de sector. ‘Vanuit onze visie ‘Road to all-electric’ leggen wij de ondergrens bij all-electric ready,’ benadrukt hij. ‘Klassiek hybride past simpelweg niet bij de urgentie van de opgave. Bovendien worden bewoners financieel benadeeld, doordat ze geen gebruik kunnen maken van de voordelen van een gasloze woning.’ Die voordelen zijn aanzienlijk: een besparing van circa 16.000 euro over tien jaar, exclusief ISDE-subsidie en waardestijging van de woning, volgens Grevers. Bij enkele labelsprongen kan die waardestijging oplopen tot meer dan 25.000 euro. Ook de lucht-luchtwarmtepomp – in de volksmond vaak ‘airco’ genoemd – wint terrein. Niet alleen vanuit de comfortvraag voor koeling. Steeds vaker is de verwarmingsvraag het vertrekpunt van bewoners om tot aanschaf van een airco over te gaan. Nieuwe modellen op R-290 met Hyper Heating-technologie bieden zelfs tot -30 °C betrouwbare verwarming én koeling. Ook in dit segment worden de natuurlijke koudemiddelen dus al zichtbaar, terwijl de wetgeving pas vanaf 2029 een GWP van maximaal 150 eist voor systemen kleiner dan 12kW. Terwijl een verbod op synthetische koudemiddelen voor deze systemen zelfs pas vanaf 2035 in werking treedt.
Monitoring en aansturing
Digitalisering speelt een steeds grotere rol in verduurzaming. Door installaties op afstand te monitoren en aan te sturen, kunnen onderhoudsbezoeken worden beperkt en kan CO₂-uitstoot worden gereduceerd. Daarnaast bieden slimme koppelingen oplossingen voor netcongestie en dynamische energietarieven. Mitsubishi Electric lanceerde recent een nieuwe versie van Melcloud voor de utiliteitsmarkt. Later dit jaar volgt Melcloud Home, inclusief app voor woningbouwtoepassingen zoals Ecodan-warmtepompen, RAC-airco’s en Lossnay-wtw-units. Via haar leerplatform Skills, het ‘Mijn Alklima’-platform en een tijdige beschikbaarheid van R290-producten, zorgt de fabrikant dat de sector klaar is voor de toekomst. De komende jaren zal Mitsubishi Electric, net als vele andere fabrikanten, gefaseerd en in lijn met het herziene beleid voor utiliteit en woningbouw passende producten lanceren. Dit stelt de installatiesector in staat om op tijd te kunnen schakelen. Juist voor installateurs die zich verdiepen in de overgang naar natuurlijke koudemiddelen, liggen hier enorme kansen.