Maart 2026
Koelen met water, maar wel droge lucht
De vele voordelen van indirecte adiabatische koeling
Indirecte adiabatische koeling duikt steeds vaker op als alternatief voor klassieke koeltechniek. Maar wat is het precies, wanneer werkt het goed en wat moet een installateur weten voordat hij ermee aan de slag gaat? Noortje Alders (Isso) en Mark Haarbosch (Condair) beantwoorden de meest gestelde vragen over een techniek die in Nederland nog verrassend onbekend is.
Wat is indirecte adiabatische koeling eigenlijk?
Mark: Indirecte adiabatische koeling, kortweg IA-koeling genoemd, is een manier om lucht te koelen door water te laten verdampen. Die verdamping onttrekt energie aan de lucht. Maar het bijzondere is dat de bevochtigde lucht niet direct een ruimte in wordt geblazen. De koeling gebeurt via een warmtewisselaar. Dus de lucht die je inblaast blijft droog, maar wél gekoeld.
Hoe verschilt dat van adiabatische koeling?
Noortje: Bij directe adiabatische koeling wordt de lucht zelf bevochtigd en daarna direct ingeblazen. Bij indirecte systemen wordt de retour-luchtstroom gekoeld, waardoor de absolute luchtvochtigheid binnen niet stijgt. IA-koeling geeft dus koeling zonder dat de binnenlucht natter wordt.
Waar komt die koeling precies vandaan?
Mark: Door water te verdampen. Elke liter water levert ongeveer 0,68 kW koelvermogen. Dat gaat via een bevochtigingspakket en een warmtewisselaar. De warme buitenlucht geeft zijn warmte af aan de vochtige, koelere retourlucht die in een aparte stroom loopt.
Noortje Alders (Isso).
Waarom is dat interessant voor installateurs?
Noortje: Omdat je met IA-koeling vooral energie bespaart. Je gebruikt alleen pompenergie en ventilatorenergie. Geen compressoren, geen koudemiddelen en nauwelijks bewegende delen.
Hoeveel kun je koelen?
Mark: Dat hangt sterk af van de buitentemperatuur en vooral van de luchtvochtigheid daarvan. In gunstige condities kun je 6 tot 10 graden onder de buitentemperatuur komen. Dat is geen airco, maar het haalt wél de scherpe hittepieken weg.
Is het comfort acceptabel als je niet naar 21 graden kunt koelen?
Noortje: Ja. Uit comfortonderzoek blijkt dat mensen vaak prettiger reageren op een binnenklimaat dat een beetje meebeweegt met de buitentemperatuur. Dat is comfortabeler én gezonder dan strak sturen op een vaste waarde.
In welke situaties werkt IA-koeling goed?
Mark: Vooral bij grote volumes lucht en continue warmtelasten. Denk aan datacenters, logistieke hallen, productieomgevingen en grote utiliteit. Ook scholen kunnen er veel aan hebben vanwege de hoge ventilatiedebieten.
Is het ook geschikt voor kantoren?
Noortje: Voor topkoeling zeker wel. Voor heel precies regelen is een tweede systeem nodig. Een combinatie is dan mogelijk: IA als basis, lokale naverwarming of nakoeling voor de finetuning.
En voor woningen of appartementencomplexen?
Mark: Voor individuele woningen niet. Je hebt voldoende luchtdebiet, ruimte en waterafvoer nodig. Maar in een groot appartementencomplex met één centrale luchtbehandelingskast zou het in theorie kunnen, mits technisch goed ontworpen.
Mark Haarbosch (Condair).
Kan IA-koeling ook helpen bij ventilatieproblemen in bestaande gebouwen?
Mark: Ja. Veel oudere scholen en kantoren hebben luchtbehandelingskasten die vooral op ventileren zijn ontworpen, niet op koelen. Daardoor schieten temperaturen in de zomer omhoog. IA-koeling kan in die situaties een groot verschil maken, omdat je de hoge ventilatiehoeveelheden kunt benutten om te koelen. Het systeem voegt geen extra lucht toe, maar maakt de bestaande ventilatielucht koeler. Dat geeft vooral in warme periodes veel comfortwinst.
Wat betekent IA-koeling voor installatie-ontwerpers?
Noortje: Dat ze veel meer moeten denken vanuit het buitenklimaat. IA-koeling werkt het best als je slim kijkt naar droge, warme perioden waarin adiabatische koeling het meest effectief is. Ontwerpers moeten dus rekenen met klimaatdata en met het acceptabele comfortbereik binnen. Voor opdrachtgevers die 21 graden eisen is dit lastig, maar voor partijen die topkoeling zoeken kan het een goede oplossing zijn.
Wordt de techniek ingewikkeld als je IA-koeling combineert met andere systemen?
Mark: Nee, niet per se. Je kunt IA-koeling uitstekend combineren met bestaande WTW’s of met een lichte koelmachine. Denk aan 80 procent IA-koeling en 20 procent nakoeling voor de piekdagen. Je haalt dan veel vermogen weg uit de koelmachine, waardoor je met een lager elektrisch vermogen uit kan. En dat is een enorme winst in projecten waar de netaansluiting de beperkende factor is.
Is de aanleg duurder dan reguliere koeling?
Mark: De luchtbehandelingskast is meestal groter en duurder door de warmtewisselaar en bevochtigingssectie. Maar je bespaart juist op compressoren, expansieventielen, koudemiddelen en een deel van het onderhoud. De balans valt vaak gunstig uit.
Hoe zit het met het energiegebruik?
Noortje: Dat is juist het grootste voordeel. Je gebruikt geen koelmachine. Dus geen piekvermogens van tientallen kilowatts. Alleen pompen en ventilatoren.
En wat betekent dat voor netcongestie?
Mark: Heel veel. Grote koelinstallaties vragen hoge aansluitvermogens. IA-koeling drukt die vermogens enorm. Voor opdrachtgevers met beperkte netcapaciteit kan dit hét argument zijn.
Is IA-koeling milieuvriendelijker dan andere systemen?
Noortje: Ja. Geen F-gassen, geen milieubelastende koudemiddelen en veel lagere energiebehoefte.
Mark: En weinig grondstoffen. Geen compressor, geen expansieventielen, minder complexe techniek.
Wat heb je als installateur nodig voor dit soort systemen?
Mark: Een luchtbehandelingskast met een kruisstroom- of tegenstroomwisselaar en een aparte bevochtigingssectie. Dat is de basis. De kast moet vocht veilig kunnen afvoeren en de proceslucht volledig kunnen scheiden van de toevoerlucht.
Is de regeling ingewikkeld?
Mark: Niet echt, maar wel anders. Het is geen ‘zet hem op 21 graden en klaar’. Het koelvermogen is afhankelijk van het (binnen)klimaat. Dat vinden sommige installateurs spannend, omdat ze gewend zijn aan exact sturen.
Is deze manier van koelen legionellaveilig?
Mark: Ja. Het vocht blijft altijd in de retourluchtstroom en wordt naar buiten afgevoerd. Het komt niet in de toevoerlucht. Het risico is praktisch nul.
Heb je waterbehandeling nodig?
Mark: Bij directe adiabatische koeling vaak wel, bijvoorbeeld een RO-installatie. Bij indirecte koeling meestal niet. Het water loopt over een pakket en spoelt veel vuil weg. Alles wordt uiteindelijk naar buiten afgevoerd.
Hoeveel onderhoud vraagt IA-koeling?
Mark: Minder dan traditionele koeling. Je moet de bevochtigingssectie schoonhouden, pompen controleren en filters tijdig vervangen. Maar onderhoud aan compressoren of koudemiddelleidingen is niet nodig.
Hoeveel water verbruikt zo’n systeem?
Mark: Dat verschilt per dag en per kast. Grote datacenters gebruiken duizenden liters per uur. Maar in de utiliteit is de schaal kleiner en het waterverbruik veel lager, zeker in vergelijking met het elektrisch vermogen van een koelmachine.
Wordt deze techniek veel toegepast in Nederland?
Noortje: Nog niet. Het is wel in opkomst.
Mark: En in datacenters is het al bijna standaard, zeker bij buitenlandse partijen die in Nederland bouwen.
Wanneer kies je als adviseur voor IA-koeling?
Mark: Als je veel lucht ververst, als comfort op grote schaal belangrijk is, als energiegebruik omlaag moet, als netcapaciteit beperkt is en als je geen zware koelmachine wilt of kunt plaatsen.
Waarom is de markt dan toch terughoudend?
Noortje: Omdat mensen gewend zijn aan precies koelen. En dat kan IA-koeling niet op zichzelf.
Mark: En omdat kruisstroomwisselaars met bevochtiging voor sommige installateurs nog onbekend terrein zijn. Onbekend maakt onbemind.
Hoe ziet de toekomst eruit voor deze techniek?
Noortje: Ik verwacht dat de toepassing zal groeien door strengere energie-eisen en door het ontbreken van koudemiddelen. De vraag naar passieve en hybride koelconcepten neemt toe. IA-koeling past daar uitstekend bij.
Mark: En zolang netcongestie een probleem blijft, wordt elk systeem dat nauwelijks elektrisch vermogen vraagt alleen maar aantrekkelijker.
Wat moet een installateur vooral onthouden?
Mark: Dat IA-koeling een robuuste, eenvoudige techniek is. Het vraagt vooral een goed ontwerp. Wie de werking begrijpt, kan het prima installeren.
Noortje: Dat het een bewezen techniek is, maar dat ontwerpers goed moeten kijken naar luchtvochtigheid, watergebruik en het ontbreken van ontvochtiging. Je moet realistische verwachtingen scheppen richting opdrachtgevers. Ook belangrijk om te onthouden: het comfort is verrassend goed, juist doordat het systeem natuurlijk reageert op het klimaat.