April 2025
Ledverlichting: meer dan alleen energiebesparing
4 verlichtingsproducenten over hun duurzame innovaties
Ledverlichting biedt veel meer dan alleen energiebesparing, stellen producenten en leveranciers. Sinds kort voert de verlichtingssector, bestaand uit NLA, Fedet en Stichting Lightrec, het programma ‘Met led kan het’. Ze nemen het voortouw om bedrijven, overheden en andere organisaties te helpen om over te stappen op led. Maar wat betekent dat als je kijkt naar grondstoffen, productie, levensduur en recycling? Vier verlichtingsproducenten vertellen hoe zij led nog duurzamer maken.
In de gebouwde omgeving, en vooral in nieuwbouwprojecten, hebben ledlampen en -armaturen steeds meer de rol overgenomen van fluorescentielampen, zoals tl-lampen. In tegenstelling tot spaarlampen – in feite een compacte versie van de fluorescentielamp – maakt ledverlichting geen gebruik van straling door gasontlading, maar van leds (light emitting diodes) die bij de stroomdoorgang in doorlaatrichting licht uitstralen.
Sinds de eeuwwisseling is niet alleen de lichtopbrengst (lumen/watt) sterk verbeterd, maar kunnen leds ook vrijwel het hele lichtspectrum bereiken (CRI >90). Omdat er bij het gebruik nauwelijks warmte vrijkomt, hebben led-armaturen een hogere efficiëntie dan conventionele verlichting, tot meer dan 80 procent. Ze gaan tot 100.000 branduren mee, ruim acht keer langer dan conventionele armaturen met fluorescentielampen en kunnen perfect worden gecombineerd met lichtmanagementsystemen zoals DALI-2, KNX of Zigbee. Normaliter valt de aanschaf van ledverlichting binnen een tot twee jaar terug te verdienen.
Minimale milieu-impact
Maar er is meer dan energiebesparing. Veel fabrikanten en leveranciers geven ook aandacht aan andere duurzame doelen. Denk aan vermindering van grondstoffen, levensduur, losmaakbaarheid en hoogwaardige recycling.
Ledvance, in 2016 als spin-off voortgekomen uit verlichtingspionier Osram, is een van die partijen die aan het programma ‘Met led kan het’ deelneemt. Ronald Moeskops, marketingmanager Benelux,: ‘Wij benaderen duurzaamheid op vele manieren. We noemen dit ook wel de Ledvance-loop – waarin alles rondom duurzaamheid is terug te vinden. Onze producten worden ontworpen met een focus op minimale milieu-impact gedurende de gehele levenscyclus. We gebruiken steeds minder ‘virgin materials’ en schakelen, waar dat kan, over op gerecycled aluminium en kunststof.’
‘Onze Natureloop producten’, verduidelijkt hij, ‘bestaan uit gerecycled aluminium of tot 40 procent gerecycled kunststof. Voor professionele toepassingen hebben we Everloop armaturen. Componenten als drivers en light engines kunnen worden vervangen. Zo stellen we recycling uit. Armaturen gaan veel langer mee. Inzicht in materiaalgebruik krijgen we op basis van gecertificeerde EPD-documenten (environmental product declaration). Die stellen we ter beschikking aan onze afnemers. Ongeveer 80 procent van onze armaturen zal begin 2026 zijn voorzien van EPD’s.’
In de gebouwde omgeving, en vooral in nieuwbouwprojecten, hebben ledlampen en -armaturen steeds meer de rol overgenomen van fluorescentielampen, zoals tl-lampen. In tegenstelling tot spaarlampen – in feite een compacte versie van de fluorescentielamp – maakt ledverlichting geen gebruik van straling
Losmaakbaar
Trilux, in 1912 opgericht in Menden (Sauerland) en na de Tweede Wereldoorlog groot geworden door fluorescentielampen die werkten op laagspanning (buisarmaturen), neemt ook deel aan het programma. Led-armaturen en lichtsturingssystemen vormen nu de basis van Trilux. Volgens Johan van Zeist, hoofd marketing en sustainability expert, zoekt het bedrijf naar vele manieren om de ecologische voetafdruk te beperken, zowel bij henzelf als hun afnemers.
‘Een groot deel van onze producten’, zegt hij, ‘bestaat uit armaturen die we produceren in Arnsberg. Deze Duitse hoofdlocatie moet in 2025 energieneutraal opereren. Kunststof armaturen maken we in Spanje. De elektriciteit daarvoor halen we uit een aanliggend pv-park. Naast onderhoud geven we onze afnemers advies over lichtplannen en bieden we hen ‘as-a-service-constructies’ aan.’
Besteedde het bedrijf eerst vooral aandacht aan recycling, de laatste jaren heeft Trilux de focus op ecodesign gericht. Van Zeist: ‘Zo hebben we de repareerbaarheid en modulariteit van onze producten verbeterd. Constructies zijn losmaakbaar, waardoor we kapotte elektronica gemakkelijk kunnen vervangen. Componenten blijven, tot tien jaar na aankoop, beschikbaar.’
De aanschaf van ledverlichting valt meestal tussen 1 en 2 jaar terug te verdienen
De laatste jaren heeft Trilux de focus op ecodesign, zoals repareerbaarheid en modulariteit.
Prestatiedienst
Ralph Thomassen, commercieel manager Nederland bij ETAP Lighting International, ziet twee uitdagingen in de lichttechnologiesector: toenemende klimaatverandering en uitputting van natuurlijke grondstoffen. Daarop heeft de lichtproducent, eind jaren ’40 in Antwerpen gestart, uiteenlopende stappen ondernomen.
‘Voerden we eerst nog armaturen met fluorescentielampen in ons assortiment’, zegt hij, ‘sinds zes jaar zijn we volledig op led-armaturen overgestapt. Dat vermindert onze CO2-voetafdruk sterk. Qua grondstoffen zetten we in op zo hoogwaardig mogelijke recycling en hergebruik. We hebben onder meer het programma CLaaS (circulair light as a service) lopen, waarbij we geen armaturen meer verkopen, maar verlichting als prestatiedienst aanbieden over een periode van tien tot twintig jaar.’
Intussen blijft ETAP International hun producten verbeteren. Zowel productie als R&D vindt nog altijd in Malle, provincie Antwerpen, plaats. Verkoop doet het bedrijf vanuit zes buitenlandse filialen. ‘We willen dat onze producten net zo lang meegaan als het gebouw zelf. Een ledlamp van ETAP verliest na 50.000 branduren 1 tot 1,5 procent van haar waarde. Door aanpassingen kunnen we de levensduur nog verder oprekken. Aan het eind van de levensduur zien we onze producten als grondstof voor nieuwe verlichtingsoplossingen.’
Multilume Re:Think van Fagerhuly bestaat uit massief karton, een voor de verlichtingsindustrie gloednieuw materiaal.
Massief karton
Fagerhult, gestart in Zweden in de donkere oorlogsjaren, hecht sterk aan vermindering van grondstoffen, schone productie, verlenging levensduur en hoogwaardige recycling. Marieke Bax, marketing manager Benelux: ‘Wij zijn aangesloten bij de Science Based Targets (SBTi) om op de lange termijn nul emissies van onze activiteiten te halen. Voor onze producten hebben we grondige LCA’s uitgevoerd die ons daarin richting geven.’
De rol van materialen (met name van CRM’s of ‘critical raw materials’) wordt volgens Fagerhult steeds belangrijker. Bax: ‘Uit onze analyses blijkt dat die nu al een grote rol spelen, iets meer dan 25 procent. Maar voor klanten die duurzame elektriciteit gebruiken, staan materialen voor 85 procent van de klimaatimpact van het armatuur. Nieuwe materialen of fossiele grondstoffen zijn geen langetermijnoplossing. Een voorbeeld is ons product Multilume Re:Think. Dat bestaat uit massief karton, een voor de verlichtingsindustrie gloednieuw materiaal.’
‘Fagerhult’, stelt Bax, ‘ziet circulariteit als de enige juiste weg voorwaarts. We komen tegemoet aan de stijgende vraag naar producten die langer meegaan en geschikt zijn voor hergebruik of recycling. Onze R&D gaat uit van circulair ontwerpen met een duidelijk toekomstperspectief. Al onze EPD’s zijn gemaakt volgens ISO 14025. De verklaringen worden door onafhankelijke derden gecontroleerd. Het doel is dat alle nieuwe armaturen van Fagerhult een milieuproductverklaring krijgen.’
‘Samen kunnen we een grote stap zetten naar meer circulaire oplossingen’, vertelt ze. ‘Als een van de grootste verlichtingsfabrikanten op de markt, lopen we al geruime tijd voorop met oplossingen en technologieën. Een van die oplossingen is Re:Light, eerder bekend als Re:Furbish. Daarmee geven we onze klanten de kans om hun armaturen te moderniseren en de levensduur ervan te verlengen. Als ze er ook onze ‘smart lighting’ aan toevoegen, dan kunnen ze een energiebesparing van 70 procent bereiken.’
Amper nadelen
Volgens Milieu Centraal, de onafhankelijke consumentenorganisatie die informatie zowel maatschappelijk als wetenschappelijk toetst, is het nieuwe programma van de verlichtingssector toe te juichen. ‘Vervanging van gloeilampen en halogeenlampen door ledlampen levert grote besparing van energie en grondstoffen op’, zegt Aimée Sobels, senior communicatieadviseur bij Milieu Centraal. ‘Ledverlichting heeft amper nadelen, op een wat hogere aanschafprijs na. Van vrijwel elk type lamp is inmiddels een led-variant beschikbaar. Wel kan de kleurweergave bij sommige ledlampen nog wat beter worden.’
Sobels zoomt in op grondstoffen en productie, energie-efficiëntie, levensduur en recycling. ‘De EU heeft enkele richtlijnen voor elektronische apparatuur. Zo beperkt de RoHS (restrictions of hazardous substances) het gebruik van gevaarlijke stoffen. Kwik en lood in ledverlichting zijn bijvoorbeeld verboden. Voor ecodesign moet ledverlichting voldoen aan regels voor meting van de levensduur en energie-efficiency en vermelding van het energielabel.’
‘Led kost meer tijdens productie, maar gebruikt veel minder stroom. De milieu-impact zit vooral in het elektriciteitsverbruik en de branduren. Een spaarlamp gaat 6.000 tot 20.000 branduren mee, terwijl ledverlichting 15.000 tot 100.000 branduren doet. Om de geclaimde levensduur te halen, moet de lamp warmte afgeven. Een open armatuur of ruime armatuur zorgt ervoor dat de temperatuur niet te hoog wordt, dat verkort de levensduur van de elektronica. Leds laten zien dat energiebesparing en duurzaamheid prima vallen te combineren.’