Februari 2025
Regenwateropvang neemt snel toe door duurzame eisen
Grotere opslagvolumes groeiende trend
Regenwateropvang wint aan populariteit in de installatietechniek. Waar het gebruik van regenwater lange tijd op een laag pitje stond, is er de laatste jaren een duidelijke opkomst te zien. Door watertekorten en strengere regelgeving groeit de vraag naar regenwatersystemen snel. Vink Installatie Groep uit Roelofarendsveen speelt hierop in met innovatieve oplossingen in de utiliteitsbouw.
Vink Installatie Groep legt als totaalinstallateur ook regenwaterinstallaties aan in de utiliteitsbouw. Momenteel is het bedrijf bezig met een nieuw project waar dit systeem opnieuw wordt toegepast. Het betreft een logistieke hal van 23.000 m2, een entresol (tussenverdieping) van 2.400 m2 en een kantoor van 1.700 m2. ‘Het bijzondere is dat je aan de buitenkant niets ziet, maar het gebouw krijgt hiermee wel een extra functie (waterberging)’, zegt Harmen Verweij, projectengineer bij Vink Installatie Groep. ‘We werken al twintig jaar met deze installaties, maar de laatste jaren is er duidelijk meer interesse. Dat gebeurt deels vanuit Breeam, het certificeringssysteem waarmee de duurzaamheid van gebouwen wordt beoordeeld. Hergebruik van regenwater voor het spoelen van toiletten en urinoirs levert credits op en leidt tot een hogere Breeam-score op. En dat is interessant voor projectontwikkelaars die een zo duurzaam mogelijk gebouw in de markt willen neerzetten, dat hogere huurinkomsten oplevert van huurders die waarde hechten aan milieuvriendelijke gebouwen.’
Vacuüm afvoersysteem
Verweij legt uit hoe zo’n regenwatergebruiksysteem werkt: ‘We verzamelen het regenwater van een deel van het dak via een Geberit Pluvia-systeem. Dit is een vacuüm regenwaterafvoersysteem dat het dak leegzuigt, in plaats van het water langzaam te laten weglopen. Het voordeel is dat je met relatief kleine diameters het water van dakoppervlaktes kunt afvoeren. Bovendien zijn er minder aansluitingen op de riolering nodig.’ Het opgevangen regenwater wordt via leidingen naar een ondergrondse opslagtank geleid. ‘We berekenen de benodigde tankinhoud op basis van het aantal personen dat in het gebouw werkt en het beschikbare dakoppervlak’, vervolgt Verweij. ‘We gaan uit van een buffer die groot genoeg is om een periode van 21 dagen zonder neerslag te overbruggen. Conform de norm EN 16941-1 werken we met een rekeneenheid van 10 liter water per persoon per dag, vermenigvuldigd met het aantal personen en het aantal dagen. Daarbij houden we ook rekening met het rendement van het filter.’
Via een regenwaterafvoersysteem (Pluvia van Geberit) wordt het water van het dak naar de regenwatertank geleid.
Niveausensor
In de tank is een niveausensor geplaatst die het waterniveau bewaakt. Verweij: ‘Als het waterniveau te laag wordt, schakelt het systeem automatisch over naar de drinkwateraansluiting zonder de tank zelf te vullen met drinkwater. Het systeem als geheel zorgt er op die manier voor dat je de toiletten en urinoirs altijd kunt spoelen, ook bij langere perioden van droogte.’
Een watermanager van GEP zorgt voor de distributie van het regenwater binnen het gebouw. ‘Dat is een installatie die het water uit de regenwatertank zuigt en met voldoende druk naar de tappunten pompt’, legt Verweij uit. ‘In dit systeem bevindt zich ook een omschakelmechanisme voor als de tank leeg is. De watermanager wordt dicht bij de tank geplaatst om de leidingen en kabels zo kort mogelijk te houden, maar ver genoeg om de snelheid uit de toevoerleiding te verlagen, zodat het water rustig in de tank loopt.’ Daarnaast worden ook tussenmeters geplaatst om, conform de Breeam-eisen, goed inzicht te hebben waar en hoeveel regenwater of leidingwater wordt gebruikt. In principe voert de eindgebruiker deze monitoring overigens zelf uit, maar als er een onderhoudscontract is kun je als installateur via een GBS de metingen op afstand volgen. Als dan blijkt dat de watermanager veel vaker dan berekend overschakelt op leidingwater, dan kun je als installateur onderzoeken waar dit door komt.
‘Naast drinkwaterbesparing draagt het systeem bij aan hogere Breeam-score’
De tanks
Bij de installatie van de regenwatertanks wordt er rekening gehouden met verschillende factoren. Ten eerste de plaatsing van de tank. Verweij: ‘Het is van groot belang rekening te houden met de verkeersbelasting rondom een pand. Bij een logistiek centrum is vaak elke vierkante meter in gebruik. De ondergrondse tank mag geen last hebben van vrachtwagens of zwaar verkeer dat er overheen rijdt. Maar ook de bodemgesteldheid moet goed in kaart worden gebracht. Als de grondwaterstand hoog is of de grond vervuild is, gebruiken we platte kunststoftanks tanks van soms wel 15 m breed om niet te diep te hoeven graven. Deze tanks worden als losse modules aangeleverd en ter plekke aan elkaar gekoppeld om het benodigde volume in lengte te bereiken. Om opdrijven bij hoge grondwaterstanden te voorkomen moeten de tanks ook worden verankerd. En om verzakking bij slappe bodemstructuren te voorkomen zijn soms heipalen nodig.
De platte kunststoftank van 20 m3 wordt aangeleverd en ter plekke aan de funderingsplaat verankerd voordat zij worden ingegraven in de grond.
Twee gescheiden leidingsystemen
Binnen in het pand worden feitelijk twee gescheiden waterleidingsystemen aangelegd. Eentje voor drinkwater en eentje voor regenwater. Om verwarring te voorkomen maakt Vink gebruik van verschillende leidingmaterialen. ‘We stellen in Nederland hoge eisen aan ons drinkwater’, benadrukt Verweij. ‘Met het hemelwatergebruik halen we eigenlijk vervuild water het gebouw in. Daarom zijn er strikte beveiligingen en normen om vermenging te voorkomen. Wanneer leidingen geïsoleerd zijn, brengen we bijvoorbeeld stickers aan om ze uit elkaar te houden.’
Voordelen en uitdagingen
Maar hoeveel water bespaar je nou eigenlijk door regenwater in te zetten voor toilet- en urinoirspoeling? ‘Behoorlijk veel’, volgens Verweij. ‘Het watergebruik van drinkwater zonder waterbesparende middelen is ongeveer 38 liter per persoon per dag’, zegt Verweij. ‘Met waterbesparende maatregelen kun je dat terugbrengen naar 20 liter per persoon per dag. Door regenwater te gebruiken voor toiletspoeling, bespaar je nog eens 10 liter drinkwater per persoon per dag. Maar naast drinkwaterbesparing draagt het systeem zoals eerder gezegd bij aan een hogere Breeam-score en daarmee een betere marktpositie van het gebouw.’ Verweij is overigens niet blind voor de nadeeltjes. ‘In het begin kan het water licht gekleurd zijn, omdat er bij nieuwe daken of sedumdaken wat uitspoeling kan zijn van materialen of aarde. Dit wordt later minder door de vorming van een biofilm in de tank die de deeltjes afbreekt.’ Ook zijn er extra installatiekosten. Afhankelijk van het type tank, capaciteit en bodemgesteldheid schat hij de kosten op 850 tot 2.000 euro per m3, waarbij de kosten per kuub dalen naarmate het opslagvolume stijgt. Ook heb je wat extra stroomverbruik en moet de tank, afhankelijk van de omgeving, om de vijf tot tien jaar worden geïnspecteerd op vervuiling.
Toekomstperspectief
Na de inmiddels min of meer standaardtanks met volumes van 10, 15 en 30 m3, komen inmiddels ook tanks vanaf pakweg 80 m3 in het vizier. Deze worden bijvoorbeeld gevraagd bij spoelprocessen in de industrie waar tanks van 30 m3 te klein zijn, waardoor je alsnog een beroep moet doen op de drinkwatercapaciteit. Maar de toekomst van regenwatergebruik is volgens Verweij onder de streep vooral afhankelijk van wet- en regelgeving. Economisch gezien is het nu nog niet rendabel om regenwater te gebruiken, geeft hij toe. En er zijn op dit moment in Nederland nog geen uniforme landelijke verplichtingen die bedrijven voorschrijven om regenwater te bergen. Wel hebben gemeenten de bevoegdheid om lokale regels en verordeningen op te stellen met betrekking tot regenwaterberging en afvoer. Dat kan de markt volgens Verweij in een stroomversnelling brengen. Wat volgens hem ook helpt is dat de regenwatertanks steeds geavanceerder worden. ‘De nieuwe generatie tanks is in staat het regenwater nog beter te zuiveren met microfilters en uv-filters, zodat het straks nagenoeg gelijkwaardig is aan drinkwater. Dat komt goed uit, want drinkwaterbedrijven luiden steeds vaker de noodklok over watertekorten. Als dat ertoe leidt dat de wetgever in de toekomst strengere eisen gaat stellen aan waterbesparing, zijn wij er bij Vink Installatie Groep in elk geval klaar voor.’
Modelleren in 3D
Vink Installatie Groep modelleert het complete leidingstelsel dat nodig is voor het hergebruik van regenwater in een 3D-omgeving (Revit). Dat geeft inzicht in het ruimtelijk effect van alle componenten. Niet alleen voor monteurs, maar voor iedereen in het projectteam. In dit digitale model zijn snel aanpassingen te realiseren en zijn de gevolgen daarvan inzichtelijk te maken. Harmen Verweij: ‘Zo proberen wij de tank altijd zo dicht mogelijk bij de opvang te situeren, maar als dat niet mogelijk is door een funderingspaal of een door een architect voorziene boom, dan kunnen wij in het model snel schakelen om een praktisch uitvoerbare oplossing te ontwerpen.’
Op dit moment werken de monteurs van Vink op de bouwplaats nog vaak met werktekeningen, maar Verweij ziet dat zij steeds vaker ter plekke met een iPad lopen waarop zij het digitale 3D-model inzien. Hij verwacht dat zelfs de stap naar het werken met een VR-bril ook niet heel ver meer is. ‘Dat past bij de gewenste werkwijzen van de jongste generatie installatieprofessionals, voor wie digitalisering volstrekt normaal is.’