September 2025
Verwarmingsinstallatie verontreinigd? Herken de symptomen
Koude plekken op de vloer, ongelijke verwarming van de ruimtes, oplopende stookkosten of lekkages bij een vloerverwarming? Een verontreinigde installatie kan de oorzaak zijn. Slib, roest en kalkaanslag in de leidingen leiden namelijk tot verminderde warmteafgifte en storingen. Wilfred de Regt van Vloerverwarming Specialist Nederland heeft zijn dagelijkse werk gemaakt van het reinigen van verwarmingsinstallaties. Hij vertelt wat er allemaal mis kan gaan in de leidingen en hoe je dit oplost.
Het begon voor De Regt toen hij jaren geleden een jaren 80-woning kocht met een vloerverwarming die niet meer goed werkte. Hij was al werkzaam in de cv-techniek en het probleem liet hem niet los: ‘Ik kwam tot de conclusie dat het systeem gespoeld moest worden, maar hoe doe je dat effectief? Mijn huis werd een soort laboratorium, waarin ik experimenteerde met verschillende methoden: zoutzuur, zwavelzuur, ik heb van alles geprobeerd. In die beginfase werd ik door velen voor gek verklaard, maar uiteindelijk ontwikkelde ik een effectieve spoelmethode. Wat ooit begon als een experiment in mijn eigen huis, is inmiddels uitgegroeid tot een serieuze business.’
Roest + bacteriën = MIC
De eerste vraag is hoe verontreiniging in verwarmingingsinstallaties ontstaat. De Regt legt het uit: ‘De problemen beginnen met de combinatie van zuurstof en metaaldeeltjes in het vloerverwarmingssysteem. Als zuurstof in contact komt met metalen onderdelen, zoals leidingen, radiatoren of warmtewisselaars, leidt dit tot corrosie; er ontstaat roest. Roestdeeltjes zetten zich af als bezinksel op plekken met minder stroming, zoals de onderkant van radiatoren. Dat leidt tot verstoppingen en dat zorgt ervoor dat het water minder goed doorstroomt in leidingen, inregelventielen en warmtewisselaars.’
‘Daarbij krijg je ook te maken met micro-organismen zoals bacteriën, schimmels en algen’, gaat De Regt door. ‘Zij leven van zuurstof en mineralen, dus zo’n verwarmingsinstallatie is een goede leefomgeving voor hen. Hun ontlasting verlaagt de pH-waarde van het water. Dat betekent dat het water zuurder wordt; het ‘bijt’ meer. En dat zorgt er weer voor dat er sneller corrosie optreedt. De aanwezigheid van zuurstof en metaaldeeltjes in het systeem zorgt dus voor roest en micro-organismen die elkaars groei bovendien nog versterken. Zo kan het systeem in de loop der jaren dichtslibben. Dit proces, dat bekend staat als microbiologically influenced corrosion (MIC), is een serieus probleem voor verwarmingsinstallaties.’
Zwarte slangen
Of en hoe snel een systeem dichtslibt, hangt af van de installatie en de materialen die daarin zijn gebruikt. De Regt: ‘De materialen waarmee we werken zijn niet brandschoon, dus tijdens de aanleg komt er al vuil in de installatie. Vervolgens wordt de installatie gevuld met leidingwater en daar zit ook een bepaalde hoeveelheid kalk, ijzer en zuurstof in. Je start de installatie dus altijd al met een bepaalde hoeveelheid vervuiling. Ieder type verwarmingsinstallatie kent daarbij nog zijn eigen uitdagingen.’
Dat begint met de uitdagingen die De Regt zelf in huis had: ‘In installaties uit de jaren ’80 zijn vaak zwarte tyleenslangen gebruikt, maar die zijn niet diffusiedicht. Daardoor krijg je zuurstoftoetreding en roestvorming. Vaak is reinigen mogelijk en hoeven de leidingen niet direct vervangen te worden door diffusiedichte leidingen. Dat scheelt kosten en het openbreken van de vloer.’
‘Tijdens de aanleg komt er al vuil in de installatie’
Meer zuurstof is meer roest
Het is helaas niet zo dat in nieuwe installaties alles automatisch in orde is: Lage-temperatuurverwarmingssystemen en warmtepompen die werken op 35°C of lager zijn energie-efficiënter dan oude systemen, maar zorgen ook voor nieuwe uitdagingen. ‘Water met een lagere temperatuur houdt namelijk meer zuurstof vast’, verduidelijkt De Regt. ‘Je merkt dit ook als je handmatig gaat ontluchten: er zal minder lucht vrijkomen bij een lage-temperatuursysteem dan bij systemen die op hogere temperaturen werken. De aanwezigheid van veel zuurstof ín het systeemwater vergroot het risico op roestvorming. Stilstaand water met een temperatuur die aangenaam is voor micro-organismen vormt ook nog eens een broedplaats voor bacteriën.’
Verder worden steeds vaker kunststof leidingen in plaats van stalen leidingen gebruikt. Dat lijkt goed nieuws, maar daarmee is het probleem van roestvorming nog niet voorbij. De Regt: ‘Je hebt ook bij het gebruik van kunststof leidingen nog steeds metalen delen in de installatie, zoals warmtewisselaars en radiatoren. De zuurstof in het systeemwater geeft dan een hogere corrosiedruk op die metalen delen dan wanneer het héle systeem van metaal zou zijn. Dit kan leiden tot ernstige, lokale problemen. Het beschermen van alle metalen onderdelen, of dit nu aluminium, rvs, messing of koper is, blijft daarom belangrijk.’
Verder noemt De Regt nog de A-label circulatiepompen, die sinds 2015 verplicht zijn bij de aanleg van nieuwe verwarmingsinstallaties. Hoewel dit in vele opzichten betere pompen zijn dan de oudere modellen, ziet De Regt toch een nadeel: ‘Deze pompen werken met elektromotoren die permanente magneten bevatten. Hoewel deze magneten de efficiëntie van de pomp verbeteren, trekken ze ook metaaldeeltjes aan. Dat is dus ook weer een nieuwe uitdaging waar je als installateur mee te maken hebt.’
De spoeling met een speciale reinigingsvloeistof (een power flush) waarmee je roest, vuil, luchtbellen en andere verontreinigingen verwijdert die de werking van de verwarmingsinstallatie verstoren.
Testen voor het reinigen
Het water waarmee het systeem gevuld is, de temperaturen in de installatie en het gebruikte materiaal – ze bepalen allemaal hoe het systeem er uiteindelijk aan toe is. Daarom is testen en meten belangrijk voordat je gaat reinigen. De Regt: ‘Wij starten altijd met het afnemen van een watermonster. We controleren dan de waterkwaliteit in het verwarmingssysteem, inclusief de pH-waarde, de hardheid van het water en het gehalte aan opgeloste stoffen. Dat geeft ons informatie over welke reiniging nodig is en wat de vervolgstappen zijn.’
Er zijn verschillende behandelmethodes mogelijk, die De Regt eventueel combineert: ‘Bij een lichte vervuiling kan een soft spoeling voldoende zijn, dat is vooral het geval bij nieuw gebouwde woningen. In gevallen waarin de installatie al vervuild is, kan een krachtige spoeling met een speciale reinigingsvloeistof noodzakelijk zijn. Dat noemen we power flushing. Daarmee verwijder je roest, vuil, luchtbellen en andere verontreinigingen die de werking van de verwarmingsinstallatie verstoren.’
Schoon houden
Als het systeem doorgespoeld is, dan zijn er nog veel maatregelen die je kunt nemen om ervoor te zorgen dat het systeem zo lang mogelijk schoon blijft. Welke maatregelen nuttig zijn, hangt af van het probleem dat je wilt oplossen. De Regt: ‘Als je de mogelijkheid hebt om het systeem te vullen met water met een lage hardheid, dan scheelt dat kalk en mineralen. Daarmee voorkom je kalkafzetting en geef je micro-organismen minder kans. Je kan hiervoor ook waterbehandelingsmethoden overwegen.’
In een systeem met zuurstofdoorlatende slangen zoals de genoemde tyleenslangen, kan een scheidingswisselaar en kunststof verdeler een goed idee zijn: ‘Die combinatie zorgt voor een fysieke scheiding tussen de vloerverwarming en de rest van het verwarmingssysteem. Daarmee voorkom je dat zuurstof het volledige systeem binnendringt via de niet- diffusiedichte slangen. Dat scheelt roestvorming en slijtage in de installatie.’
‘Water met lage hardheid geeft micro-organismen minder kans’
Protector
Daarnaast kan het ook zinvol zijn om een protector aan het verwarmingssysteem toe te voegen, die bescherming biedt tegen corrosie en aanslag. De Regt is daarbij bijzonder enthousiast over het product Hydromx, dat op veel manieren kan bijdragen aan een goed werkend systeem: ‘Hydromx is een innovatief product op basis van voedselveilige glycol, dat is ontwikkeld in Amerika. Het is een efficiënt en milieuvriendelijk alternatief voor water in verwarmingssystemen. Deze stof vertoont turbulentie wanneer die wordt verwarmd of gekoeld. Dit zorgt voor een betere verdeling in bijvoorbeeld een radiator. In vergelijking met watergedragen systemen verbetert dit de warmteoverdracht. De temperatuur blijft langer stabiel én comfortabel, zelfs nadat de verwarming is uitgeschakeld.’
Ook voor lage-temperatuursystemen ziet De Regt een oplossing in Hydromx: ‘Het helpt ook nog eens zuurstofinfiltratie voorkomen en het kan micro-organismen doden en de groei van bacteriën stoppen. Je leidingen, warmtewisselaars en andere componenten zijn zo beschermd, ook bij lage temperaturen. Dat resulteert in een betrouwbare werking van het systeem en zorgt voor een langere levensduur.’
Afvangen en ontluchten
Een magneetfilter is in veel installaties ook een belangrijke toevoeging: ‘Zeker bij de eerder genoemde A-label circulatiepompen, is het installeren van een magneetfilter sterk aan te bevelen. Daarmee worden metalen deeltjes in het systeem afgevangen en zo wordt de waterkwaliteit verbeterd. Het gebruik van zo’n magneetfilter beschermt de circulatiepomp tegen vuil en verlengt zo de levensduur van de installatie.’ De allerlaatste tip van De Regt is een klassieker in de installatietechniek: ‘Ontluchten blijft altijd belangrijk, hiermee haal je zuurstof uit het systeem.’
Lange levensduur
Of je nu bij een klant komt met een nieuwe of een oudere installatie: roest- en bacterievorming zijn altijd potentiële boosdoeners. Wateranalyse biedt snel duidelijkheid over de toestand van het systeem en vormt de basis voor een doeltreffende aanpak. Naast een grondige reiniging zijn preventieve maatregelen aan te raden, die helpen om zuurstof, metaaldeeltjes en mineralen in het systeem te beperken. Dit draagt allemaal bij aan het verlengen van de levensduur van de installatie. Met goed onderhoud en slimme preventie bied je klanten zo niet alleen een comfortabel binnenklimaat, maar ook lagere energiekosten op de lange termijn.
Naast zijn werkzaamheden als specialist in het reinigen van verwarmingsinstallaties deelt Wilfred de Regt zijn kennis ook in trainingen: kijk op www.technischadviesbureauderegt.nl.
Tekst: Nicole Bauritius
Fotografie: Wilfred de Regt
Lees meer artikelen in het dossier Verwarming